Finans
Basit ve Bileşik Faiz Karşılaştırma Hesaplama
Basit faiz yalnızca anapara üzerinden, bileşik faiz ise dönem sonu birikmiş faiz üzerinden de işler. Bu fark özellikle uzun vadede dramatik büyür.
Son güncelleme:
Basit Faiz Nedir?
Basit faizde getiri yalnızca başlangıç anaparası üzerinden hesaplanır; önceki dönemlerde kazanılan faiz bir sonraki dönemde faize dahil edilmez. Formül: F = A × r × t (A: anapara, r: dönemlik faiz oranı, t: dönem sayısı). Getiri her dönem sabittir ve zamana göre doğrusal artar.
Bileşik Faiz Nedir?
Bileşik faizde her dönem sonunda kazanılan faiz anaparaya eklenir ve bir sonraki dönemde o da faiz kazanır — buna 'faizin faizi' denir. Formül: F = A × ((1+r)^t − 1). Getiri zamanla doğrusal değil katlanarak (üstel) artar; bu yüzden vade uzadıkça basit faizle arasındaki fark büyür.
Basit ve Bileşik Faiz Karşılaştırması
10.000 ₺ anapara, yıllık %15 faiz varsayımıyla süre uzadıkça iki yöntem arasındaki fark nasıl açılır:
| Süre | Basit Faiz Getirisi | Bileşik Faiz Getirisi | Bileşik Toplam Bakiye |
|---|---|---|---|
| 1 yıl | 1.500 ₺ | 1.500 ₺ | 11.500 ₺ |
| 5 yıl | 7.500 ₺ | 10.114 ₺ | 20.114 ₺ |
| 10 yıl | 15.000 ₺ | 30.456 ₺ | 40.456 ₺ |
| 20 yıl | 30.000 ₺ | 153.666 ₺ | 163.666 ₺ |
Oran ve Dönem Birimi Neden Tutarlı Olmalı?
Faiz oranı aylıksa vade de ay cinsinden, oran yıllıksa vade de yıl cinsinden girilmelidir. Aylık %2 oranı yıllık faiz gibi kullanmak (veya tersi) sonucu ciddi şekilde yanlış çıkarır. Bankaların ilan ettiği oranın hangi döneme ait olduğunu (aylık mı yıllık mı) mutlaka kontrol edin.
Hangi Ürünler Basit, Hangileri Bileşik Faiz Uygular?
Vadeli mevduat hesapları genellikle vade sonunda tek seferlik basit faiz öder; ancak hesap yenilendiğinde biriken anapara+faiz yeni vadenin anaparası olur ve bu döngü fiilen bileşik etkisi yaratır. Kredi kartı borcu, gecikmiş kredi taksitleri ve bazı yatırım araçları (örneğin uzun vadeli tahvil getirisi yeniden yatırıldığında) doğrudan bileşik mantıkla büyür.
Reel Faiz ve Enflasyonun Etkisi
Hesaplanan faiz getirisi 'nominal' faizdir; paranın gerçek satın alma gücündeki artışı görmek için enflasyondan arındırılmış 'reel faiz' bakılmalıdır. Nominal faiz enflasyonun altında kalırsa, nominal olarak para büyürken reel olarak alım gücü azalabilir. Enflasyon-etkisi hesaplayıcımızla bugünkü tutarın gelecekteki reel değerini ayrıca inceleyebilirsiniz.
Vergi (Stopaj) Kesintisi Bu Hesaba Dahil mi?
Hayır. Bu araç brüt faiz getirisini hesaplar. Vadeli mevduat gibi ürünlerde faiz geliri üzerinden stopaj kesintisi uygulanır ve net getiri brüt tutardan daha düşük olur. Mevduat faizinizin stopaj sonrası net tutarını görmek için vadeli mevduat hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.
Faiz Oranını Etkileyen Faktörler
Türkiye'de mevduat ve kredi faiz oranları büyük ölçüde TCMB'nin politika faizi kararlarından, enflasyon beklentisinden, bankalar arası likidite durumundan ve bankanın kendi risk/marj politikasından etkilenir. Bu nedenle piyasa faiz oranları zaman içinde değişebilir; hesaplayıcıya güncel oranı elle girmeniz gerekir.
Nasıl Kullanılır?
- 1Anaparayı (A) girin.
- 2Faiz oranını (r) girin — dönem birimine dikkat edin (aylık/yıllık).
- 3Vadeyi (t) aynı birimde girin.
- 4Basit ve bileşik faiz sonuçlarını karşılaştırın.
Formül
Basit: F = A × r × t; Bileşik: F = A × ((1+r)^t − 1)
Örnek
- 10.000 ₺ anapara, aylık %2 faiz, 12 ay→Basit faiz: 2.400 ₺ getiri (toplam 12.400 ₺) — Bileşik faiz: ≈2.685 ₺ getiri (toplam ≈12.685 ₺)
- 50.000 ₺ anapara, yıllık %15 faiz, 5 yıl→Basit faiz: 37.500 ₺ getiri (toplam 87.500 ₺) — Bileşik faiz: ≈50.568 ₺ getiri (toplam ≈100.568 ₺)
Sık Sorulan Sorular
- Basit faiz ile bileşik faiz arasındaki temel fark nedir?
- Basit faizde getiri sadece anapara üzerinden hesaplanır ve doğrusal artar. Bileşik faizde önceki dönem faizi de anaparaya eklenir ve getiri üstel biçimde büyür.
- Hangi tür yatırımda hangisi geçerli?
- Vadeli mevduat vade sonunda genelde basit faiz öder, ancak hesap yenilemesi bileşik etki yaratır. Bazı yatırım ürünleri doğrudan bileşik mantıkla işler. Banka sözleşmenizi kontrol edin.
- Faiz oranı ve vade birimleri neden aynı olmalı?
- Formülde r ve t aynı dönem birimine (ikisi de ay ya da ikisi de yıl) ait olmalıdır; aksi halde sonuç anlamsız çıkar.
- Reel faiz nedir, nominal faizden farkı ne?
- Nominal faiz hesaplanan ham getiridir. Reel faiz ise bu getiriden enflasyon etkisi arındırıldıktan sonra kalan gerçek satın alma gücü artışıdır.
- Vadeli mevduatta stopaj kesintisi bu hesaba dahil mi?
- Hayır, bu araç brüt getiriyi hesaplar. Net (stopaj sonrası) tutar için vadeli mevduat hesaplayıcımızı kullanın.
- Kredi kartı ve kredi faizleri hangi yönteme daha yakın?
- Kredi kartı gecikme faizi ve ödenmeyen kredi taksitleri genellikle bileşik mantıkla büyür; bu yüzden borç hızla katlanabilir.
- Faiz oranını hangi faktörler belirler?
- TCMB politika faizi, enflasyon beklentisi, bankalar arası likidite ve bankanın risk/marj politikası faiz oranlarını etkileyen başlıca unsurlardır.
- Bileşik faiz neden uzun vadede bu kadar etkili?
- Her dönem kazanılan faiz bir sonraki dönemde de faiz kazandığı için büyüme zamanla katlanarak hızlanır; tabloda görüldüğü gibi 20 yılda fark basit faizin beş katına ulaşabilir.
- Enflasyon yüksekken faiz getirisi gerçek kazanç sağlar mı?
- Yalnızca faiz oranı enflasyonun üzerindeyse (pozitif reel faiz) gerçek satın alma gücü artar; aksi halde nominal olarak para büyürken reel olarak değer kaybedebilir.
Bu araç ve içeriği yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, profesyonel tıbbi, mali veya hukuki tavsiye yerine geçmez. Kişisel durumunuz için ilgili uzman veya resmi kuruma danışın.
Kaynaklar